Omeprazol

Omeprazol bir proton pompası inhibitörüdür (PPI). Mide asidi üretimini inhibe eder ve mide yanması, gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), mide ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinde ve ayrıca belirli ilaçların kullanımında mide koruyucu olarak kullanılır.

Omeprazol, Antra MUPS® marka adıyla ve çok sayıda jenerik ilaç olarak temin edilebilir. Reçetesiz olarak 20 mg omeprazol yalnızca yetişkinlerde reflü belirtilerinin (ör. mide yanması, asit geri akışı) tedavisi için, günde bir kez 14 gün süreyle temin edilebilir. Diğer dozaj güçleri ve kullanım alanları ile uzun süreli kullanım reçeteye tabidir.

Etki hemen başlamaz – tam asit baskılanmasına 2-5 gün sonra ulaşılır.

Omeprazol, midenin parietal hücrelerindeki proton pompasını (H+/K+-ATPaz) geri dönüşümsüz olarak inhibe eder:

Etki mekanizması:

• Omeprazol bir ön ilaçtır (prodrug) – yalnızca parietal hücrenin asidik ortamında aktive olur
• Proton pompasına geri dönüşümsüz olarak bağlanır
• Mide asidi üretiminin son basamağını bloke eder
• Mide asidini %90'a kadar azaltır

Etkinin başlaması:

• İlk iyileşme 1-2 saat içinde
• Düzenli kullanımda 2-5 gün sonra tam etki
• Önce yeni proton pompalarının yeniden oluşması gerekir

Etki süresi: İlaç bırakıldıktan sonra, yeni proton pompaları yeniden oluştuğu için asit üretimi 3-5 gün içinde normale döner.

Omeprazol şu durumlar için uygundur:

• Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH)
• Mide yanması ve ekşi geğirme
• Reflü özofajiti (yemek borusu iltihabı)
• Mide ve onikiparmak bağırsağı ülserleri
• Helicobacter pylori eradikasyon tedavisi (antibiyotiklerle kombinasyon halinde)
• NSAİİ kullanımında mide koruması (ibuprofen, diklofenak)
• Zollinger-Ellison sendromu

Şu durumlarda kalıcı çözüm olarak uygun değildir:

• Ara sıra görülen mide yanması (antasitler yeterli olabilir)
• Tanısal inceleme yapılmamış, nedeni belirsiz üst karın şikâyetleri

Mevcut dozaj güçleri:

• 10 mg (reçeteye tabi)
• 20 mg (yalnızca yetişkinlerde reflü belirtilerinde 14 gün süreyle reçetesiz, aksi hâlde reçeteye tabi)
• 40 mg (reçeteye tabi)

Olağan dozajlar:

• Mide yanması/hafif reflü: Günde 1 kez 20 mg
• Reflü özofajiti: 4-8 hafta boyunca günde 1 kez 20-40 mg
• Mide ülseri: 4-8 hafta boyunca günde 1 kez 20 mg
• NSAİİ kullanımında mide koruması: Günde 1 kez 20 mg
• Helicobacter eradikasyonu: Günde 2 kez 20 mg (7-14 gün, antibiyotiklerle birlikte)

Kullanım:

• Sabahları, kahvaltıdan 30 dakika önce
• Kapsülü/tableti çiğnemeden su ile yutun
• MUPS tabletler suda çözündürülebilir

Önemli uyarılar:

• Yalnızca şikâyet olduğunda değil, düzenli olarak kullanın
• Uzun süreli tedaviden sonra aniden bırakmayın (rebound etkisi mümkündür)
• Uzun süreli kullanım (>8 hafta) yalnızca doktor kontrolünde
• Tedavi gerekliliğinin düzenli olarak gözden geçirilmesi

Omeprazol aşağıdaki durumlarda kullanılmamalıdır:

• Omeprazole veya diğer PPI'lara karşı aşırı duyarlılık
• Nelfinavir (HIV ilacı) ile eş zamanlı kullanım

Dikkat edilmesi gereken durumlar:

• Karaciğer yetmezliği (doz ayarlaması, maks. 20 mg)
• Uzun süreli kullanım (risklere dikkat edin)
• Mide kanseri şüphesi (belirtiler maskelenebilir!)

Gebelik/emzirme: Omeprazol, yararı ağır bastığında gebelikte kullanılabilir. Az miktarda anne sütüne geçer.

Yaygın (%1-10):

• Baş ağrısı
• Karın ağrısı
• İshal
• Kabızlık
• Bulantı
• Gaz

Yaygın olmayan:

• Baş dönmesi
• Uyku bozuklukları
• Deri döküntüsü

Uzun süreli kullanımda (>1 yıl):

• Kemik kırığı riskinde artış (kalça, el bileği)
• Magnezyum eksikliği
• B12 vitamini eksikliği
• Clostridium difficile enfeksiyonları riskinde olası artış
• Böbrek hastalıkları riskinde olası artış

Rebound etkisi: İlaç bırakıldıktan sonra geçici olarak daha fazla mide asidi üretilebilir. Dozun kademeli olarak azaltılarak bırakılması önerilir.

Kontrendike:

• Nelfinavir (HIV) – etki kaybı

Şu ilaçların etkisinde azalma:

• Klopidogrel (Plavix®) – omeprazol CYP2C19'u inhibe eder ve klopidogrelin aktivasyonunu bozabilir. Alternatif: pantoprazol

pH değişikliğine bağlı olarak değişen emilim:

• Ketokonazol, itrakonazol – azalmış emilim
• Demir preparatları – azalmış emilim
• B12 vitamini – uzun süreli kullanımda azalmış emilim

Omeprazol CYP2C19'u inhibe eder:

• Diazepam – yavaşlamış yıkım
• Fenitoin – kan düzeyleri artabilir